ບຸນຫໍ່ເຂົ້າສະຫຼາກ ເປັນບຸນທີ່ໄດ້ຈາກຜົນລະປູກຂອງຊາວກະສິກອນ
ບຸນຫໍ່ເຂົ້າສະຫຼາກ (ບຸນຫໍ່ເຂົ້າໃຫຍ່) ນອນຢູ່ໃນຮີດສິບສອງຄອງສິບສີ່ປະເພນີລາວ ເຊິ່ງກົງກັບຮີດທີ 10 ປີ 2025 ນີ້ແມ່ນຖືກມື້ວັນອາທິດ ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳເດືອນ 10 ລາວ ປີ ພ.ສ 2568 (ວັນທີ 07 ເດືົ້ອນ 9 ສາກົນ ປີຄ.ສ 2025)
ບຸນຫໍ່ເຂົ້າສະຫຼາກ ເປັນບຸນທີ່ເຮັດບຸນໃຫຍ່ໃນກາງພັນສາ ເຊິ່ງເປັນບຸນປາງໜຶ່ງທີ່ໃກ້ຄຽງ ແລະ ຄ້າຍກັນກັບບຸນຫໍເຂົ້າປະດັບດິນ ເປົ້າໝາຍກໍເພື່ອອຸທິດບຸນເຖິງຍາດພີ່ນ້ອງຜູ້ທີ່ລ່ວງລັບໄປເປັນເຜດຜີ ທີ່ຍັງບໍ່ພົ້ນຈາກຄວາມທຸກ ແລະ ເປັນກຸ່ມຜີທີ່ ອາໄສຢູ່ຕາມສະຖານທີ່ຕ່າງໆ ຄົນລາວເຮົາເມື່ອກ່ອນເອີ້ນວ່າ ຜີຕາແຮກຜູ້ປົກປັກຮັກສາໄຮ່ນາຮົ້ວສວນ.
ຕາມປະເພນີສືບທອດກັນມາເມື່ອເຖິງມື້ຂຶ້ນ 14 ຄໍ່າ ເດືອນ 10 ແມ່ນຈະເປັນມື້ກະກຽມເຂົ້າ, ປາ, ອາຫານ ແລະ ໝາກໄມ້ຕ່າງໆ (ຕາມທີ່ຫາມາໄດ້) ແລ້ວນໍາມາໃສ່ກ໋ວຍ (ເຮັດດ້ວຍໄມ້ໄຜ່) ພໍຮອດຕອນເຊົ້າຂອງມື້ຂຶ້ນ 15 ຄໍ່າ ກໍນໍາເອົາເຄື່ອງຂອງທີ່ກະກຽມໄວ້ນັ້ນໄປວັດ ເພື່ອຖວາຍທານ ໃຫ້ແກ່ພຣະສົງສາມະເນນ ພ້ອມທັງຢາດນໍ້າອຸທິດສ່ວນບຸນກຸສົນໄປໃຫ້ດວງວິນຍານຂອງບັນພະບູລຸດ ແລະ ຜີເຜດທີ່ບໍ່ມີຍາດ.
ແຕ່ປະເພນີ ບຸນຫໍ່ເຂົ້າສະຫຼາກຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກບຸນອື່ນໆຄື ກ່ອນຈະນໍາເຄື່ອງໄທຍະທານໄປຖວາຍ ພຣະສົງສາມະເນນນັ້ນ ຊາວບ້ານຈະຈັບສະຫຼາກກັບພຣະສົງສໍາມະເນນກ່ອນ ຖ້າຈັບຖືກສະຫຼາກໃນຊື່ພຣະ-ເນນອົງໃດ ກໍເອົາເຄື່ອງຂອງທານໄປຖວາຍພຣະ-ເນນອົງນັ້ນໂລດ ອີກວິທີໜຶ່ງ ຜູ້ຖວາຍຈະຂຽນຊື່ຕົນເອງລົງໃນບາດ ແລ້ວໃຫ້ພຣະສົງ- ສາມະເນນຈັບເອົາ ຖ້າອົງໃດໄດ້ສະຫຼາກຂອງຍາດໂຍມທ່ານໃດ ເຈົ້າຂອງຜູ້ນັ້ນກໍນໍາເອົາຂອງທານຂອງຕົນ ໄປຖວາຍ ພຣະ-ເນນອົງນັ້ນໂລດ.
ມູນເຫດແລະປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ມີໃນນິທານທຳມະບົດວ່າ ໃນອະດີດຕະການລ່ວງມາແລ້ວ ໄດ້ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງໜຶ່ງມີນາມວ່າ “ປະທະມຸດຕະຣະ” ອາໄສ ຢູ່ໃນກຸງຫົງສາວະດີ ມະຫານະຄອນທານີ ເປັນທີ່ໂຄຈອນທຽວບິນທະບາດຂອງພິກຂຸ ໃນເວລານັ້ນຍັງມີສາມີພັນລະຍາຄູ່ໜຶ່ງ ເປັນຄົນອະນາຖາເຂັນໃຈ ຢູ່ໃນພະນະຄອນ ມີອາຊີບຮັບຈ້າງຕັດຟືນຂາຍຕາມພາສາຄົນຍາກຈົນ ພໍລ້ຽງຊີບໄປແຕ່ລະວັນ ສອງຜົວເມຍຄູ່ນັ້ນເປັນຜູ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພຸດທະສາສະໜາ ແຕ່ບໍ່ມີໂອກາດໄດ້ໃຫ້ທານ ຮັກສາສິນ, ຟັງທຳ, ຈະເລີນທັມເມດຕາພາວະນາໃນຊາດປາງກ່ອນ ອາດແມ່ນຜົນດັ່ງກ່າວ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນທຸກຍາກ ຈຶ່ງໄດ້ປຶກສາກັບພັນລະຍາ ເພື່ອເຮັດເຄື່ອງໄທຍະທານ ໂດຍໄດ້ເຂົ້າຫາສິ່ງຂອງມາຂາຍ ແລ້ວໄປຊື້ເຄື່ອງຂອງເຮັດເປັນສະຫຼາກ ໄປຖວາຍ ພຣະຕົນໜຶ່ງ ພ້ອມປາຖະໜາວ່າ: “ບຸນກຸສົນຜົນທານນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າທັງສອງ ເກີດໃນພົບໃດໆກໍດີ ຂຶ້ນຊື່ວ່າຄວາມເຂັນໃຈໄຮ້ຊັບອັບປັນຍາເໝືອນດັ່ງຊາດນີ້ ຢ່າໄດ້ມີແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າທັງສອງເລີຍ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າທັງສອງເປັນຜູ້ຮັ່ງມີ ພ້ອມໄປດ້ວຍຊັບສົມບັດ ສິນທານບໍລິວານ ລາບຍົດສັນລະເສີນສຸກ ແລະ ມີລິດເດດຢ່າງເຫຼືອຫຼາຍໃນພົບນີ້ ແລະ ພົບໜ້າເທີ້ນ” ຕໍ່ມາບໍ່ນານສາມີພັນລະຍາທັງສອງ ກໍໄດ້ຕາຍໄປ ແລະ ໄດ້ໄປເກີດເປັນເທວະບຸດເທວະດາ ໃນຊັ້ນດາວະດິງສະຫວັນ ສະເຫວີຍສົມບັດທິບ ອັນເປັນທີ່ຢູ່ໃນວິມານຜາສາດຄໍາ ເມື່ອຈຸຕິຕາຍຈາກສະຫວັນ ກໍໄດ້ລົງມາເກີດເປັນບໍຣົມກະສັດສະເຫວີຍຣາຊະສົມບັດ ຢູ່ໃນນະຄອນພຣານະສີມີນາມວ່າ: ພຣະເຈົ້າສັດທາດິດສະ ສະເຫວີຍຣາດຢູ່ສີ່ໝື່ນແປດພັນປີ. ນີ້ແຫຼະ ຄືບຸນກຸສົນຈາກການ ໃຫ້ທານສະຫຼາກ ມີຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄພສານ ສາມາດນໍາທ່ານທັງຫຼາຍໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ແລະ ຄວາມຈະເລີນ ທັງໃນພົບນີ້ ພົບໜ້າ ແລະ ພົບຕໍ່ໆໄປນັ້ນແລ.
ສ່ວນທີ່ມາຂອງຜີຕາແຮກ ແມ່ນເວົ້າເຖິງການຈອງເວນກຳກັນລະຫວ່າງ ເມຍນ້ອຍ ແລະ ເມຍຫຼວງ ຈົນມາໃນຍຸກສະໄໝພຸດທະການເມຍຜູ້ໜຶ່ງເກີດເປັນຍັກ ແລ້ວພົບພຣະພຸດທະເຈົ້າກຳລັງສະແດງທຳມະ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ເລົ່າເລືອງອະດີດຊາດຂອງທັງສອງໃຫ້ຟັງທ່າມກາງພະສົງ ແລະ ຍາດໂຍມທີ່ມາຟັງທັມເຖິງຕົ້ນປາຍສາຍເຫດແລະບອກທັງສອງໃຫ້ອະໄພເຊິ່ງກັນແລະກັນ ພ້ອມທັງບໍໃຫ້ອາຄາດຈອງເວນກັນອີກ ກັມເວນຍ່ອມບໍ່ສາມາດລະງັບດ້ວຍການຈອງເວນຄືໜູກັບແມວ ງູກັບຈອນຟອນ ນົກເຄົ້າກັບກາ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເວນຈະລະງັບດ້ວຍການບໍ່ຈອງເວນພະອົງໄດ້ບອກໃຫ້ທັງສອງຜົວເມຍລ້ຽງນາງຍັກຂີນີຜູ້ນີ້ໄວ້ແລ້ວປຸກຕູບໃຫ້ຢູ່ແຄມນາແລ້ວໃຫ້ນາງຍັກເຊົາກິນຊີ້ນແລ້ວຫັນມາກິນໝາກໄມ້ແທນ ດ້ວຍເຫດນັ້ນພວກເຮົາຈື່ງພາກັນນຳໝາກໄມ້ມາເຮັດສະຫຼາກແລ້ວນຳໄປຫ້ອຍໄວ້ເທິງຫົວນາ ນາງຍັກກໍຈົ່ງຕອບແທນຊາວບ້ານດ້ວຍການປົກປັກຮັກສາໄຮ່ຕາກ້າຈາກສັດສາວາສິ່ງຕ່າງໆ ພາຍລຸນມາຈຶ່ງປ່ຽນຈາກຍັກຂີນີ ເປັນຜີຕາແຮກ.
ຢ່າງໃດກໍຕາມ ບຸນປະເພນີບຸນສະຫຼາກນັ້ນ ເປັນປະເພນີດັ້ງເດີມທີ່ຄົນລາວຖື ເລື່ອງບັນພະບູລຸດ ເມື່ອຜົນລະປູກໃຫ້ໝາກໃຫ້ຜົນກໍຈະນຳເອົາສິ່ງຂອງເຫຼົ່ານັ້ນໄປເສັ້ນໄຫວ້ ຄອບເລົ່າ ໃຫ້ຜີບັນພະບູລຸດໄດ້ຮັບຮູ້ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນ ຜູ້ທີ່ເຮັດເຮັດເຄີຍສ້າງມາກ່ອນ ເຊິ່ງເປັນປະເພນີສືບທອດກັນມາຈົນເຖິງສະໄໝພຸດທະສາສະໜາເຂົ້າມາ ມີພຮະສົງ ຈຶ່ງໄດ້ນຳເອົານິທານທຳມະບົດ, ຫຼັກທຳ, ຫຼັກການເຮັດບຸນອຸທິດປະກອບເຂົ້າ ກາຍເປັນຮີດຄອງປະເພນີແບບປະສົມປະສານຢ່າງກົມກຽວ.
ບຸນສະຫຼາກ ຖືໄດ້ວ່າເປັນບຸນທີ່ປະສົມປະສານແບບລົງຕົວລະຫວ່າງປະເພນີບູຮານດັ້ງເດີມຂອງລາວ ກັບ ປະເພນີແບບຊາວພຸດ ເປັນບຸນປາງໜຶ່ງທີ່ບົ່ງບອກເຖິງຄວາມອຸດົມສົມບູນດ້ານພືດພັນທັນຍາຫານ, ການສະແດງອອກເຖິງຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນຄໍ່ບັນພະບູລຸດ ແລະ ສຳນຶກໃນບຸນກຸສົນ ເລື່ອງກຳ ແລະ ຜົນຂອງກຳໃນທາງພຸດທະສາສະໜາ ທີ່ໄດ້ຮັບການສືບທອດກັນມາແຕ່ສະໄໝບູຮານ ແລະ ຕະຫຼອດໄປ.
